Vier maal uitzonderlijk: De brief van de Sultan van Atjeh (1639)

In onze collecties vind je handschriften, prenten, foto’s, oude drukken en andere materialen die om een bepaalde reden ‘bijzonder’ zijn: de bijzondere collecties. Het is het enig bewaard gebleven exemplaar, het is het eerste exemplaar, het is een exemplaar met uitzonderlijke karakteristieken zoals persoonlijke aantekeningen in de kantlijn…

En dan is er deze brief.
De brief van de Sultan Alauddin Mughayat Syah Iskandar Thani, die van 1637 tot 1641 over Atjeh regeerde, aan Stadhouder Prins Frederik Hendrik van Oranje, zoon van Willem van Oranje.
Een brief die wel vier redenen heeft om bijzonder genoemd te worden:

  1. Het is tot op heden wereldwijd de enige brief die geschreven is door deze Sultan waarvan we het bestaan weten.
  2. Het is de oudste brief van de hand van een Maleisische Sultan in de bibliotheek.
  3. Slechts drie sultansbrieven uit de 17e eeuw zijn bewaard gebleven. Eén ervan, deze, ligt in Nederland – in de Universiteitsbibliotheek Leiden.
  4. Het Leidse exemplaar is uniek vanwege het geïllumineerde papier. Het is bedekt met een met lapis lazuli (een kostbaar blauw pigment) vermengde krijtlaag waarin zilveren figuren zijn gesjabloneerd. Dit werd zelden gebruikt bij geïllustreerde manuscripten, en al helemaal niet in brieven.

Strijd tegen de Portugezen
De brief is in het Maleis opgesteld. De sultan van Atjeh spreekt hierin zijn steun uit voor de strijd tegen de Portugezen in Atjeh. De Hollanders in Atjeh wilden hun positie ten opzichte van de Portugezen graag versterken. Een Nederlands gezantschap had de sultan daarom om een alliantie gevraagd maar de sultan had minder haast dan de Hollanders. Via de Nederlandse gouverneur-generaal bereikte de brief van de Sultan pas het volgende jaar Frederik Hendrik.

Met dank aan Professor P.J. Veth
Via de nalatenschap van professor P.J. Veth (1814-1895) is de brief in 1896 terecht gekomen in de bibliotheek van de Universiteit Leiden. Veth was buitengewoon hoogleraar bij de Universiteit Leiden, oprichter van het Indisch Genootschap en redacteur van De Gids.

WERELDSCHATTEN
Van 9 maart tot 30 juni 2013 is deze brief tentoongesteld bij WERELDSCHATTEN! Van Cicero tot Erwin Olaf. Ontdek de bijzondere collecties van de Universiteit Leiden. in Museum De Lakenhal.

Op zondag 24 maart neemt conservator Marie-Odette Scalliet van Universitaire Bibliotheken Leiden de brief onder de loep met bezoekers van de tentoonstelling. Wil je erbij zijn? Deelname is inbegrepen in het entreekaartje van het Museum, Marie-Odette is aanwezig van 15:00-15:30 uur.

Een deel van deze tekst is gebaseerd op de tekst in Magna Commoditas.Leiden University’s Great Asset. 425 Years Library Collections and Services.

Franciscus de eerste en de eerste Franciscus

In de collectie van de Universitaire Bibliotheken bevindt zich het oudste Nederlandstalige verhaal over het leven van Franciscus van Assisi (1181/82-1226). Gisteren heeft Jorge Mario Bergoglio als nieuwe paus de naam Franciscus aangenomen. Franciscus van Assisi staat voornamelijk bekend als de stichter van de kloosterorde van de Franciscanen of Minderbroeders.

Een bijdrage van gastschrijver Geert Warnar, Onderzoeker Nederlandse taal en cultuur bij LUCAS van de Universiteit Leiden:

“Het oudste Nederlandstalige boek met het leven van de heilige Franciscus van Assisi, naar wie de nieuwe paus zich vernoemd heeft, ligt in de Universiteitsbibliotheek van Leiden. Al voor 1300 vertaalde Jacob van Maerlant, op verzoek van de franciscanen uit Utrecht, het officiële heiligenleven van Franciscus uit het Latijn in het Nederlands. Van dit werk, Sinte Franciscus leven, is maar één middeleeuwse bron bewaard gebleven: een handschrift uit de eerste helft van de veertiende eeuw. De kopiist heette Jan, maar we weten niet waar hij vandaan kwam en voor wie hij de tekst overschreef. In 1614 was het handschrift in het bezit van de Universiteitsbibliotheek, maar het is onbekend hoe het boek in Leiden kwam.

Jacob van Maerlant was de eerste die het leven van Franciscus in een andere taal dan het Latijn beschreef. Hij was waarschijnlijk gevraagd omdat hij al een reputatie had als dichter en vertaler. Maar misschien voelde Maerlant toch ook wel enige sympathie voor zijn hoofdfiguur, want hij was er van overtuigd dat de vrijwillige armoede van Franciscus ook in de dertiende eeuw al tot voorbeeld moest strekken tegen alle hebzucht binnen en buiten de kerk. Kennelijk is er weinig veranderd.”

Een ode van Goethe als een ode aan Goethe

ginkgo biloba Goethe Ginkgo biloba, 

Dieses Baum Blatt, der von Osten
Meinem Garten anvertraut,
Giebt geheimen Sinn zu kosten
Wie’s den Wissenden erbaut. 

Ist es Ein lebendig Wesen,
Das sich in sich selbst getrennt,
Sind es zwey die sich erlesen,
Daß man sie als Eines kennt. 

Solche Frage zu erwiedern
Fand ich wohl den rechten Sinn,
Fühlst du nicht an meinen Liedern
Daß ich Eins und doppelt bin. 


Uit: ‘Goethe und der Ginkgo. Ein Baum und ein Gedicht.’ Siegfried Unseld (1999)   

Goethe schreef dit gedicht voor zijn liefde, Marianne von Willemer, over vriendschap en bij-elkaar-horen. Hij was geïnspireerd door de Ginkgo biloba, een boom die – dankzij de unieke vorm van haar bladeren – symbool staat voor eenheid van tegenstellingen, hoop, liefde, harmonie, magie en een lang leven. Op het plaatje zie je een kopie van zijn handgeschreven gedicht, met eronder twee Ginkgo blaadjes die hij er aandoenlijk met een plakbandje bijgevoegd heeft.  

Goethe werd verliefd op Marianne in 1814. Hij was 66, zij was 30 en levensgezellin (later echtgenote) van een oude vriend uit Frankfurt. Toch kwam de ‘Zuneigung’ van beide kanten. Goethe was in die tijd verdiept in Oosterse poëzie en begon gedichten voor haar te schrijven. Zij antwoordde met haar eigen gedichten. In 1819 werden de gedichten opgenomen in de bundel West-östlicher Diwan, maar zonder enige vermelding van Marianne’s aandeel. Dat werd pas bekend na Goethe’s dood op 22 maart, 1832. 

In de bibliotheekcollecties van de Universiteit Leiden vindt u meer over ‘Goethe und der Ginkgo’, evenals veel van zijn andere werk uiteraard.

In de Hortus Botanicus van Leiden vindt u een Ginkgo biloba.

(met dank aan Cynthia van der Brugge)

 

Zie jij het zitten?

Stoel kiezen UBLeidenDe verbouwing van de 1e etage van de UB is nog niet eens begonnen of we moeten al keuzes maken voor het meubilair!

We hebben tijdelijk een stoel op proef om te kijken of deze bevalt. Het is een stoel die we op het oog hebben voor kleine loungehoeken, her en der op de verdieping, dus om lekker een boek of tijdschrift te lezen of gewoon even te relaxen tussen het harde werken door.

Een aantal bibliotheekmedewerkers heeft al even proefgezeten op de stoel, maar jíj bent degene die er gebruik van zou moeten willen maken. Daarom:

Kom proefzitten op de loungestoel!
Woensdag 1 februari tussen 10:00-10:30 uur staat de stoel even in Informatiecentrum Huygens zodat jij ons kunt vertellen of die lekker genoeg zit.

Update 1 feb 2012: de stoel is door meer dan 20 bezoekers getest en werd 14x ge’like’d, 8x ge’fail’d en 1x ge’kweetniet’. De uitgebreidere feedback van de testers wordt doorgegeven aan onze projectgroep. Met dank aan de testers!

Kim Jong Il

Wil je meer achtergrond weten of juist de huidige ontwikkelingen volgen rond (de dood van) Kim Jong Il?

Tradities om te koesteren

LSV Minerva Koetsdag almanak UB Leiden UniversiteitsbibliotheekElk jaar komt een delegatie van LSV Minerva de nieuwe almanak persoonlijk overhandigen aan de UB. Ze rijden voor met paard en koets en zijn zo prachtig gekleed dat we ons elk jaar weer vereerd voelen ze te ontvangen.

De UB bewaart alle almanakken (ook van andere studentenverenigingen), de verzameling van Minerva gaat terug tot 1815. Er zit alleen een ‘gat’ tijdens de 2e Wereldoorlog: die jaren zijn in één almanak verzameld in 1946. De almanakken zijn voor iedereen te raadplegen, ze kunnen opgevraagd worden via onze Catalogus. Ze worden nog regelmatig gebruikt voor onderzoek naar bijvoorbeeld het (Leidse) studentenleven of een persoon die hier gestudeerd heeft.

Op woensdag 14 december 2011 was weer zo’n Koetsdag. De delegatie werd ontvangen door Kurt De Belder, Bibliothecaris van de Universiteit Leiden en Directeur van Universitaire Bibliotheken Leiden. Onder het genot van een glaasje wijn vertelde hij kort wat over nieuwe ontwikkelingen bij de bibliotheken: de verruimde openingsuren, de aankomende verbouwing van de eerste etage van de UB, waarom het zo moeilijk is om goede koffie aan te kunnen bieden in de UB… De Minervanen gaven inspirerende feedback. Daarna ging het gezelschap naar het Gesloten Magazijn om erop toe te zien dat de almanak goed bij de vorige edities geplaatst werd. Ze grepen hun kans om een paar eeuwenoude almanakken uit de stelling te halen en door te bladeren. Daarna was het tijd om weer verder te gaan naar de volgende relatie.

Bekijk een uitgebreide fotoreportage van het bezoek.

Lees verder:
– De LSV Minerva almanakken in onze Catalogus
– Ontwikkelingen: openingstijden / verbouwing / koffie

Kerstgroet

Het management en de medewerkers van de Universitaire Bibliotheken Leiden wensen u prettige feestdagen en een gelukkig nieuwjaar.

Via onze kerstkaart delen we dit jaar digitale cadeautjes uit: prestaties uit 2011 waar we trots op terugkijken, plannen voor 2012 waar we verwachtingsvol naar uitkijken en belangrijke mededelingen die we via deze weg nog eens met u willen delen. U kunt op onze digitale kerstkaart hieronder op elk cadeau klikken om ze te openen (hiervoor heeft u Flash nodig).

U vindt de volgende cadeaus:

Vanaf 2012 zullen we u voornamelijk via digitale weg op de hoogte houden. Digitaal biedt uitgebreidere mogelijkheden dan papier en daarnaast spelen overwegingen van milieu en efficiëntie mee.

Hebben we uw e-mailadres nog niet? Geef het door via aanmelding@library.leidenuniv.nl, o.v.v. ‘houd mij op de hoogte’.

Kerstkaart 2011

Collectievissen bij UBLeiden

Heb jij al beet gehad?

Met #collectievissen kun je sinds kort meedoen aan een nieuw Twitterspel. Elke dinsdag wordt er een thema bekend gemaakt. Via Twitter laat je jouw favoriete collectiestuk(ken) bij dit thema zien uit de (digitale) collecties van de deelnemende instellingen, met een link naar het stuk online en onder vermelding van ‘#collectievissen @[naamvandeinstelling)’. Je kunt zo vaak meedoen als je wilt. De instellingen halen zelf ook allerlei juweeltjes tevoorschijn, dus je kunt het spel ook gewoon volgen via #collectievissen en je laten verrassen.

Het Afrikamuseum haalde het Twitterspel uit Australië naar Nederland en vond in mum van tijd tientallen instellingen die meedoen, waaronder de Universitaire Bibliotheken Leiden. Dankzij dit spel kunnen we zelf laten zien wat we in huis hebben en hopen we ook te zien wat jij bij ons gevonden hebt! Dus kijk snel wat het huidige thema is en vis mee!

Log in op je twitter account en zoek op #collectievissen voor een overzicht van alle tweets met collectiestukken.

Zelf een stuk tweeten?
Ga naar onze Digital Special Collections en zoek op het thema (of een gerelateerd woord). Er opent een venster met resultaten. Kies je favoriet(en) en klik op het blauwe kopje naast de afbeelding in het overzicht. In het scherm dat nu opent zie je rechtsonder de optie: ‘linking to this object’. Kopieer daar de link achter ‘URL of this object (in viewer)’. Deze link plak je in je tweet, eventueel met een opmerking, en o.v.v.: #collectievissen @ubleiden

Kolen visschen in Kloveniersburgwal; Andriesse, Emmy 14 januari 1914-20 februari 1953 
Kolen visschen in Kloveniersburgwal
Andriesse, Emmy 14 januari 1914-20 februari 1953

Leids universiteitsarchief blijft in Leiden

En daar zijn we erg blij mee. Archieven van rijksinstellingen (ook universiteiten) moeten volgens de Archiefwet altijd overgedragen worden aan het Nationaal Archief. De Universiteit Leiden is slechts de 4e instelling voor wie een uitzonderlijke regeling is getroffen waardoor de archieven op hun originele plek kunnen blijven.

De Leidse universiteitsarchieven worden bewaard bij de bijzondere collecties in de Universiteitsbibliotheek. Daar worden ze veelvuldig opgevraagd door studenten, docenten, universitair medewerkers en (internationale) onderzoekers voor onderzoek naar en onderwijs over de geschiedenis van de universiteit.

Wegens dit grote belang en het feit dat de bibliotheek voldoet aan de eisen die gesteld worden aan archiefbewaarplaatsen, is nu een regeling getroffen waarbij de universiteitsarchieven weliswaar overgedragen zijn aan het Nationaal Archief, maar direct weer uitgeleend aan de Universiteit Leiden. Hierdoor blijven de archieven raadpleegbaar in de Leeszaal Bijzondere Collecties van de Universiteitsbibliotheek en online.

De enige andere instellingen waarvoor een soortgelijke uitzonderlijke regeling is getroffen zijn het NIOD, het Rijksmuseum en de Hoge Raad van Adel.

Meer weten?

Ik wil échte koffie en verse broodjes in de UB!

Schreeuw om échte koffie en verse broodjes in de UB

UPDATE januari 2012: De proef met weekendopening van het Literair Café is voorlopig verlengd naar 2012 en uitgebreid met luxe koffie IN de UB. Maar we streven vooral naar verse broodjes in de UB in het weekend, dat is het grootste gemis in de bibliotheek en omgeving. Dus blijf roepen!

Je verdient toch een échte kop koffie en een vers broodje of warme snack tijdens het harde studeren in de UB? Ook in het weekend, wanneer de automaten leeg raken en er in de directe omgeving nauwelijks een open koffiegelegenheid te vinden is…

Roep mee, dan staat de Universiteitsbibliotheek Leiden sterker om een goede koffiefaciliteit in het gebouw te realiseren!

Het ontbreekt ons nu aan harde cijfers om de wens voor een goede koffiefaciliteit in ons gebouw aan te tonen. Jij kunt helpen door:

  • te roepen dat je "échte koffie en verse broodjes in de UB wilt" in een reactie onder deze blogpost
  • mee te doen aan onze Twitterpetitie
  • te stemmen op onze Facebook Page
  • en vooral door de komende weekends koffie te gaan drinken in het Literair Café in het Lipsiusgebouw dat speciaal hiervoor extra haar deuren opent, bij wijze van proef voor UB bezoekers: zaterdag van 11-17 uur, zondag van 13-19 uur.

Zie ook de oproep op onze website.